Суперкомпьютерлер мен деректер орталықтары: Тоқаев тұсында Қазақстан цифрлық экономиканың қандай моделін қалыптастырып жатыр?

Жарияланым авторлары елдің жасанды интеллект модельдерін әзірлеуі, оларды үлкен көлемдегі деректер негізінде оқытуы және сыртқы тапсырыс берушілерге есептеу қызметтерін ұсынуы үшін қандай жағдайлар қажет екеніне назар аударады. Бұл энергетиканы, заманауи үдеткіштерді, деректер орталықтарын, бағдарламалық модельдер мен қолданбалы өнімдерді қамтитын тұтас тізбекті қалыптастыруды білдіреді.

Қазақстанда бүгінде екі суперкомпьютер іске қосылды, ал үшіншісін 2026 жылдың соңына дейін пайдалануға беру жоспарланып отыр. Сонымен қатар Екібастұз қаласында Data Center Valley жобасы жүзеге асырылып, деректерді өңдеу орталықтары мен Каспий теңізі арқылы өтетін халықаралық деректерді беру арналары дамытылуда. Бұл бағыттардың әрқайсысы жеке міндет атқарады: суперкомпьютерлер күрделі есептеулерді қамтамасыз етсе, деректер орталықтары ақпаратты сақтауға және цифрлық сервистерді пайдалануға мүмкіндік береді, ал телекоммуникациялық бағыттар инфрақұрылымды сыртқы нарықтармен байланыстырады.

Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2026 жылғы 28 қазандағы «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауында цифрлық экономика жаңа экономиканы қалыптастырудың негізгі бағыттарының бірі ретінде айқындалған.

Онда жасанды интеллектіні практикалық тұрғыда қолдануға, деректерді өңдеу орталықтарын дамытуға, суперкомпьютерлердің жұмысын жолға қоюға және Каспий талшықты-оптикалық байланыс желісінің құрылысын аяқтауға басымдық берілген. Бұл шешімдердің маңызы орнатылған серверлердің санымен емес, олардың кәсіпорындардың өнімділігін арттыруға, мемлекеттік қызметтердің сапасын жақсартуға және жаңа экспорттық өнімдер жасауға қаншалықты ықпал ететінімен өлшенеді.

Есептеу инфрақұрылымын практикалық мақсатта пайдалану қазірдің өзінде дамып келеді. Alem.Cloud ұлттық кластерінің ресурстары мемлекеттік органдарға, ғылыми институттарға, университеттерге, стартаптар мен компанияларға ұсынылған. Бүгінде оның қуаттарының 90 пайыздан астамы 50-ден астам ұйым арасында бөлінген. Мұндай модель инфрақұрылымды ірі сыртқы тапсырыс берушілер үшін ғана емес, ғылыми зерттеулер жүргізу, мамандар даярлау және қазақстандық технологиялық шешімдерді әзірлеу үшін де пайдалануға мүмкіндік береді.

Жасанды интеллект экономикасы энергетика, чиптер мен есептеу қуаттары ұлттық модельдермен және нарықта сұранысқа ие қолданбалы өнімдермен өзара байланысқан жағдайда ғана біртұтас жүйе ретінде жұмыс істей алады.

Соңғы жылдары Қазақстанда цифрлық сектордың ғылыми және коммерциялық құрамдас бөліктері айтарлықтай өсті. Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға жұмсалатын ішкі шығындар 2018 жылғы 72,2 млрд теңгеден 2025 жылы 261,5 млрд теңгеге дейін өсіп, номиналды мәнде 3,6 есеге артты. Ал 2020–2025 жылдары IT-қызметтер экспорты 33,5 млн доллардан 1,142 млрд долларға дейін ұлғайды.

Ғылыми зерттеулерге салынатын инвестициялардың артуы жаңа технологияларды әзірлеу мүмкіндіктерін кеңейтсе, экспорт көлемінің өсуі қазақстандық цифрлық шешімдерге халықаралық сұраныстың артып келе жатқанын көрсетеді.

Ендігі маңызды міндет – осы әлеуетті қалыптасып жатқан есептеу инфрақұрылымымен ұштастыру. Бұл инфрақұрылым отандық компанияларға өз өнімдерін әзірлеуге, жетілдіруге және халықаралық нарықтарға шығаруға мүмкіндік беруге тиіс.