Экономика

Соңғы жылдары аутизм туралы ақпарат көбейіп, қоғамның бұл тақырыпқа деген назары арта түсті. Соған қарамастан көптеген ата-аналар баласының дамуындағы ерекшеліктерді уақытында байқамай жатады немесе «өзі сөйлеп кетеді», «ұл балалар кешірек дамиды» деген кеңестерге сеніп, маманға жүгінуді кейінге қалдырады.

Фото: 1obl.ru
Алайда аутизм жағдайында уақыт – ең маңызды ресурстардың бірі.
Аутизм спектрінің бұзылысы – бұл баланың қарым-қатынас жасауына, әлеуметтік дағдыларына және мінез-құлқына әсер ететін нейродаму ерекшелігі. Ол тәрбиеден, ата-ананың әрекетінен немесе әлеуметтік жағдайдан туындамайды. Сондықтан ең бастысы – диагноздан қорқу емес, баланың қажеттіліктерін ертерек түсіну.
Ерте анықтаудың басты артықшылығы – балаға қажетті қолдауды уақытында көрсету мүмкіндігі. Ғылыми зерттеулер мен әлемдік тәжірибе көрсеткендей, ерте жаста басталған түзету және дамыту бағдарламалары баланың қарым-қатынас жасау, сөйлеу, өз бетінше әрекет ету және әлеуметтік ортаға бейімделу дағдыларының қалыптасуына оң әсер етеді.
Көптеген ата-аналар аутизм белгілерін екі-үш жас шамасында байқай бастайды. Мысалы, бала өз есіміне жауап бермеуі, көзге сирек қарауы, сөйлеуінің кеш шығуы немесе басқа балалармен ойнауға қызығушылық танытпауы мүмкін. Мұндай белгілер міндетті түрде аутизмді білдірмейді, бірақ маманның бағалауын қажет етеді.
Өкінішке қарай, кейбір отбасылар бірнеше жыл бойы нақты жауап іздеп жүреді. Осы уақыт ішінде балаға қажет қолдау көрсетілмей қалуы мүмкін. Сондықтан күмән туындаған жағдайда мамандарға ертерек жүгіну маңызды.
Ерте анықтау тек баланың дамуына ғана емес, отбасының өзіне де көмектеседі. Ата-аналар баласының ерекшеліктерін жақсырақ түсінеді, тиімді әдістерді меңгереді және болашаққа қатысты нақты жоспар құра алады. Белгісіздік пен алаңдаушылықтың орнына түсіністік пен әрекет келеді.
Бүгінде Қазақстанда аутизмі бар балаларға арналған қызметтер мен қолдау бағдарламалары дамып келеді. Соның ішінде «Асыл Мирас» аутизм орталықтары мыңдаған отбасыға көмек көрсетіп, балалардың әлеуетін ашуға мүмкіндік беріп отыр. Бұл тәжірибе тағы бір маңызды шындықты дәлелдейді: дұрыс және уақытылы қолдау көрсетілген жағдайда әр бала өз мүмкіндігін дамытуға қабілетті.
Аутизмді ерте анықтау – диагноз қою үшін емес, мүмкіндіктердің есігін ертерек ашу үшін қажет. Баланың дамуындағы әрбір ай, әрбір жыл маңызды. Сондықтан ата-аналарға ең басты кеңес – күмән болса, күтпеңіз. Мамандарға жүгініңіз. Себебі ерте көрсетілген қолдау баланың болашағына жасалған ең маңызды инвестициялардың бірі.

Жанна Умбетова,
Болат Өтемұратов Қоры

Ресурстық Орталықтың тренер-оқытушысы