Отандық грек-рим күресінің шеберлері Париж Олимпиадасына үш жолдама жеңіп алды. Оның бірі - 60 келі салмақтағы Айдос Сұлтанғалидің еншісінде. Айдос Қырғызстан астанасы Бішкекте өткен Азия аймақтық іріктеу турнирінде үздік шықты. 28 жастағы балуан өзінің тұңғыш Олимпиадасына қызу дайындалуда. Ал біз Сұлтанғали мен оның қарсыластарына шолу жасап көрмекпіз.
![]()
Айдостың аты күрес әлемінде ерте танылды. Ол 22 жасында Будапештте (2018) өткен әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды. 2021 жылы Олимпиада қарсаңында Алматыда өткен Азия біріншілігінде топ жарды. Десе де, талантты балуан Токио Олимпиадасынан сырт қалып, өзінің командаласы әрі қарсыласы Мейрамбек Айнағұловқа жол берді. Бірақ бұл да Айдостың сағын сындырмады. 2022 жылы Белградта өткен әлем чемпионатында Сұлтанғали кезекті рет қола медаль иеленіп, өзінің әлем үздіктері қатарына енетінін дәлелдеді.
2023 жылы Айдос қатысқан басты жарыстардың бірі Ханчжоудағы Азия ойындары болған. Өкінішке қарай, аталған сында біздің балуан қола медаль үшін күресті ұтылып, бесінші орынды қанағат тұтты. Ал Олимпиаданың алғашқы лицензиялары ойнатылған Белградтағы (Сербия,2023) әлем біріншілігінде Қазақстан құрамасы мүлде медальсіз һәм жолдамасыз қалған еді. Содан соң, Сұлтанғали лицензиялық турнирге қатысатын балуандарды анықтаған ел чемпионатында топ жарып, Қырғызстан астанасы Бішкектегі іріктеу сынына қатысу мүмкіндігін алды.
«Грек-рим күресінен екінші сыныптан бастап шұғылданып келем. Осы уақыт аралығында тек чемпион болуды, Олимпиадада бақ сынауды мақсат еттім. Иә, түрлі қиындықтар болды. Спорт болған соң, өмір болған соң, бұл заңды да... Шыны керек, осы Олимпиаданы 15 жыл күттім. Қандай қиындық кездессе де, мойығаным жоқ. Өйткені, менің Олимпидаға қатыссам, Олимпиадада топ жарсам деген тәтті арманым бір сәтке де ойымнан шыққан емес. Бәрінің сәті биыл туып, Бішкекте өткен лицензиялық турнирде жеңіске жеттім. Тағы да қайталап айтам, мен түбі Олимпиадаға баратыныма сенгенмін. Осы жолда менімен бірге келе жатқан ата-анам, отбасым, бапкерлерім мен басқа да жандарға алғыс айтамын. Олардың қолдауы болмаса, осы межеге жетер ме едім?! Қазір Париж Олимпиадасына аз уақыт қалды. Біздің дайындығымыз жоғары деңгейде өтуде. Бәрі ойдағыдай болса, жанкүйерлерді жеңіспен қуантқым келеді», - дейді Айдос.
Лицензиялық турнирде Айдос Сұлтанғали айтарлықтай қиындықсыз Олимпиада жолдамасына иелік етті. Қызылордалық балуан Айдос Сұлтанғали (60 келі) Қырғызстан астанасы Бішкек қаласында өткен грек-рим күресінен Париж Олимпиадасына лицензиялық турнирде жолдамаға ие болды. Бозкілемде қарсыластарын қоғадай жапырған жерлесіміз енді төрт жылда бір келетін беделді бәсекеде ел намысын қорғайды.
Білікті мамандар лицензиялық турнирге үкілеп алып барған үздіктер арасынан Айдостың мүмкіндігі жоғары екенін айтқан еді. Талай жарыста қарсыласының жауырынын жерге тигізген жампоз бұл жолы да сыр алдыра қойған жоқ. Алдымен ол Ирак балуанын жеңіп, ширек финалға шықты. Жарыстың одан кейінгі сатысында тәжікстандық Асламжон Азизовпен кездесті. Қарсыласы да осал емес, бозкілемде талай белдесуді өткізген тәжірибелі балуан болатын. Жанкүйерлер қос мықтының арасындағы тартысты бәсекені тамашалады. Десе де Айдостың шеберлігі жоғары екені байқалып тұрды. Нәтижесінде ол қарсыласын 2:1 есебімен қапы қалдырып, жартылай финал жолдамасына қол жеткізді.
Шешуші кезеңде оған тайпейлік балуан жолыққан еді. Әбжіл қимылымен көзге түскен жерлесіміз белдесу барысында емін-еркін қимылдап, қарсыласының мысын баса түсті. Сол арқылы тайпейлік балуанды айқын басымдықпен жеңді. Осылайша жазда Франция астанасы Париж қаласында жалауын көтеретін айтулы аламанда еліміздің атынан бақ сынауға мүмкіндік алды. Бүгінде ол ұлттық құрама сапында жазғы ойындарға қарқынды дайындалуда.
Париж бозкілемінде Айдосқа кімдер қарсы шығады?
2020 жылғы Токио ойындарының чемпионы, кубалық Луис Орта Санчес 67 келіге ауысып кетті. Ендеше, бұл салмақтың сөзсіз көшбасшысы әрі басты қаһарманы – қырғыз күресінің жұлдызы Жоламан Шәршенбеков. Жоламан екі дүркін әлем чемпионы (2022,2023), әлем біріншілігінің екі дүркін күміс жүлдегері (2018, 2021). Соңғы үш жылда өткен Азия чемпионаттарында Жоламанға тең келер ешкім болған жоқ. Сондай-ақ, ол әлем кубогі мен Ханчжоудағы жазғы Азия ойындарының жеңімпазы. 2022 жылғы әлем чемпионатының жартылай финалында Айдос тап осы Шәршенбековке есе жіберген еді.
Жапондық Кэнитиро Фумита да жеңіл салмақтағы жампоздардың бірі. Тәжірибелі балуан әлем чемпионаттарында екі рет топ жарған (2017,2019). Токио Олимпиадасының күміс жүлдегері, екі дүркін Азия чемпионы (2017, 2020).
Өзбекстандық Исломжон Бахромов та Парижде Олимпиада жүлдесіне таласатыны анық. Ол 2019 жылғы Азия чемпионы, Азия біріншілігінің екі дүркін қола жүлдегері. Былтырғы әлем чемпионатында Бахромов өзінің алғашқы медалін - қола жүлдесін иеленді.
Мұрад Мамадов Әзербайжан атынан сынға түсетін шебер. Ол 2024 жылы Еуропа чемпионы атанған. Одан бөлек, еншісінде құрлық додасының бір күміс, бір қоласы бар. Әлем чемпионатының күміс (2023) және қола (2021) жүлдегері.
2021 жылғы әлем чемпионы, 2018 жылғы әлемдік сынның күміс жүлдегері әрі Еуропа чемпионы (2019), молдовалық Виктор Чобану да кез келген балуанға қиындық тудыратыны анық.
2023 жылғы әлем чемпионатында қола медаль алған қытайлық Цао Лигоны да есептен шығаруға болмайды. Цаоның еншісінде былтырғы Азия біріншілігінің қоласы да бар.
Еуропа және әлем чемпионаттарының жүлдегері, түркиялық Энес Башар да 60 келіде жүлдеден үмітті балуан. Башар отыздан асқан тәжірибелі спортшы және ол күрестегі жетістіктеріне 63 келі салмақта қол жеткізді. Бірақ ол Олимпиада қарсаңында салмақ ауыстырып, Бакуде өткен еуропалық іріктеу сынында жеңіске жетті.
Тағы кімдер қауіпті? Кевин де Армаш (Куба, Панамерика ойындарының жүлдегері), Мехди Мохсеннеджад (Иран, Азия чемпионатының жүлдегері), Абделькарим Фергат (Алжир, Африканың төрт дүркін чемпионы).
Олимпиадаға қатысқан әрбір балуанның жүлдеден үміті бар. Олар жылдар бойы жиған тәжірибесі мен еңбегінің жемісін көруге тырысады. Айдос Сұлтанғали де күрестегі ең үлкен арманын орындау үшін аянып қалмайды деп сенеміз.